مقدمه ای بر آموزش الکترونیکی
آموزش الکترونیکی چیست؟ (E learning)
تفاوت آموزش سنتی و مدرن
مزیت های آموزش الکترونیک
معایب آموزش الکترونیک
ضرورت ها در آموزش الکترونیکی
محتوای آموزش الکترونیکی
استانداردها درسيستم آموزش الکترونيکي
سیستم های آموزش الکترونیکی

................................................................................................................................................................

مقدمه ای بر آموزش الکترونیکی

با گسترده شدن فناوری اطلاعات و نفوذ وسایل ارتباط از راه دور به عمق جامعه ، ابزار ها و روش های آموزش نیز دچار تحول شدند.
در سال های نه چندان دور آموزش از راه دور مطرح شد. این نوع آموزش ویژگی های خودش را دارد و دارای مزایا و معایبی است. ابتدا آموزش به صورت مکاتبه ای بود و تنها راه ارتباط استفاده از نامه بود.
با پیشرفت تکنولوژی و گسترش اینترنت این پدیده جدی تر دنبال شد و ابزار ها و روش ها و استاندارد هایی برای آموزش الکترونیک مطرح شد.

آموزش الکترونیکی چیست؟ (E learning)

 آموزش الکترونیکی بهره گيري از فناوري هاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي مانند كامپيوتر ، اينترنت و سيستمهاي چندرسانه اي جهت بهبود كيفيت آموزش و فراگيري می باشد.
آموزش ما بايد بتواند در بردارنده این سه ویژگی باشد:
Every body
Every time
Every where
هر نوع آموزش که محتوای درس با استفاده از ابزار الکترونیکی رد و بدل شود.
محتوا باید به یک محتوای الکترونیک تبدیل گردد .

دسته بندی نوع یادگیری در آموزش الکترونیکی:

1. یادگیری شخصی : در این دسته فرد رشته مورد علاقه خود را انتخاب می کند و در محیط اطراف خود مخصوصا اینترنت به دنبال اطلاعات مرتبط با آن می گردد و در آن زمینه تحقیق می کند سپس سوالات خود را از اساتید آن رشته به صورت offline می پرسد.
2. یادگیری جمعی : در این دسته شرایطی برای افراد مهیا می شود تا با یک دیگر و اساتید خود ارتباط بر قرار کنند. از جمله این ابزار Forum و chat و غیره است. در این روش معمولا زمان شروع و خاتمه دوره آموزشی و امتحانات برای همه آن گروه یکسان است.
3 .کلاس های مجازی : در این دسته شرایط کاملا مانند کلاس درس است در این جا از ویدئو کنفرانس و به جای تخته سیاه از یک ویدئو پروژکتور استفاده می شود. گاهی از اوقات برای هر فرد یک کامپیوتر در نظر گرفته می شود و ارتباط ویدئویی از طریق صفحه نمایشگر و دوربین یا وب کم خواهد بود و هر کسی می تواند از طریق کامپیوتر با استاد ارتباط برقرار کند. این روش مخصوصا برای برگزاری کلاس هایی که استاد مربوط به آن درس به تعداد کافی موجود نیست وامکان جابه جایی اساتید هم وجود ندارد مفید می باشد به ویژه برای دانشگاه ها.

تفاوت آموزش سنتی و مدرن

فرآیند آموزش رویکرد سنتی: یک روش و محتوی آموزشی برای همه رویکرد مدرن: روش و محتوی آموزشی سفارشی شده برای هر آموزش
زمان آموزش رویکرد سنتی : یک بازه زمانی برای همه رویکرد مدرن : بازه زمانی که توسط آموزش گیرنده تعیین می شود
محل آموزشی رویکرد سنتی : یک مکان خاص برای همه رویکرد مدرن : هر مکانی که آموزش گیرنده بتواند به مطالب آموزشی دسترسی پیدا کند .

 نظام آموزش سنتي:
 انتقال يك جانبه اطلاعات و محفوظات
عدم خلاقيت
مناسب طيف محدود فراگيران
كيفيت نامطلوب آموزشي

 نظام نوين آموزشي :
 پرورش خلاقيت و نوآوري
آموزش فراگير و مادام العمر
توجه به تفاوتهاي فردي فراگيران
تقويت روحيه تحقيق و پژوهش

مزیت های آموزش الکترونیک

نیازی به صرف وقت و حضور در کلاس نیست.
برخورداری از یک روش مطالعه انعطاف پذیر که مطابق نیاز دانش آموزاست.
وابسته نبودن به بازه زمانی معین واینکه سرعت مطالعه دست فراگیر است.(امکان تکرار)
امکان ایجاد کار گروهی با استفاده از محیط های online
کنجکاوی و ابتکار بیشتر و دسترسی به تکنولوژی های جدیدو اطلاعات به روز دنیا
کسانی که به علت داشتن کار یا معلولیت و عوامل دیگر قادر به حضور در کلاس درس فیزیکی نمی باشند می توانند به راحتی و بدون مشکل از این روش استفاده کنند.
در هر مکانی امکان یادگیری وجود دارد.
هزینه های یادگیری کاهش می یابد.
دانش و اطلاعات را عموم مردم می توانند بدست آورند.
تعامل موثر مربی و شاگرد از طریق اینترنت ودیگر ابزارها
بالا بردن سطح یادگیری با استفاده از ابزارهای چند رسانه ای (صوت ،تصویر ، انیمیشن و...)

معايب و ضعف هاي یادگیری الكترونيكي

عدم برابري دسترسي به تكنولوژي
سواد كامپيوتري
محدودیت پهنای باند
محدوديت‌هاي تكنولوژي و خرابي تجهيزات
محدودیت مواد درسی الکترونیکی مورد نیاز
كنترل كمتر روي دانش آموزان
تجربيات كم براي ارائه درسها از طريق شبكه
مديريت و معلمان (عدم عادت به تغييرات و استفاده از تكنولوژي)
نبود تعامل بين معلم و دانش آموز بصورت رودرو

به راستی با توجه به گسترش علوم وپیشرفت در همه زمینه ها وبالارفتن سطح آگاهی و....
دانش آموزی که از بسیاری از امکانات به مانند بازی های سه بعدی و.... بهره مند شده با دانش آموز دیروز قابل مقایسه است ؟
آیا نباید به شیوه های نوين و تاثير گذار جهت آموزش انديشيد؟ . . .

ضرورت ها در آموزش الکترونیکی

زیر ساخت های مخابر اتی: زیر ساخت های مخابرتی در ایران هنوز مهیا نیست اما باعث نمی شود از آموزش الکترونیک صرف نظر شود.
مفاد آموزشی: مفاد آموزش الکترونیک با روش های آموزش سنتی متفاوت است. در آموزش الکترونیک 40 تا 50 درصد متن آموزشی از طریق مربی و بقیه از همکاری و ارتباط فراگیران بدست می آید
تعامل: آموزش الکترونیک باید دوطرفه باشد تا کاربر خسته نشود، کاربر باید با آن ارتباط داشته باشد ودر مواردلازم به پاسخ دادن وانجام امور تحقیقی و... بپردازد.

محتوای آموزش الکترونیکی

محتواي دوره آموزشي : مهمترين بخش آموزشها ،محتواي آنان است. محتواي آموزشي را مي توان در قالب يک فايل متني قابل دريافت از روي وب يا يک صفحه HTML ارائه کرد يا به صورت شکلهاي پيچيده اي مانند چند رسانه هاي قوي و تعاملي صوت و تصوير ارائه کرد.
خصوصیات فضای مجازی: تعاملی بودن ، بی زمانی و بی مکانی.

اصول و طراحي محتواي آموزش الکترونيکي:

لازم است در توليد محتوا از سگمنتها (بخش های) 10 تا 120 دقيقه اي که در مورد يک مهارت و يا يک مفهوم آموزش مي دهد استفاده کنیم.
طراحي يک محتواي آموزشي را با توليد قطعه های کوچک شروع کنيد. سعي نماييد محتوا داراي ساختار و سناريوي آموزشي ساده و مناسبي باشد.
شرايط دانش آموزان و مخاطبان خود را در نظر بگيريد.
اهداف آموزشي محتواي الکترونيکي را با تجارب و زمينه فراگیران در نظر بگيريد و آن را تعريف نماييد.
سعي نماييد به صورت مناسب از امکانات چند رسانه ای استفاده نمایید .

چند رسانه ای چیست؟

ترکیب متن ، تصویر ، صدا و انیمیشن که رایانه یا هر وسیله الکترونیکی به شما ارائه می کند
ویژگیهای چند رسانه ای
تکرار: قابلیت تکرار کردن برای کاربر وجود داشته باشد.
تعامل: کاربر با رسانه در تعامل باشد.( مثلا کاربر بر توالی و سرعت یادگیری کنترل داشته باشد)
ارتباط: ارتباط با آموزش دهنده (کاربر بتواند سوالاتش را از آموزش دهنده بپرسد)

عناصر مورد استفاده در تولید محتوای الکترونیک:

1- متن : (برنامه هایی که برای فارسی نویسان آماده نشده است باید در قسمت advanced / Regional &language
برنامه را فارسی کنیم.) بهتر است بیشتر از یک فونت و نیز از فونتهای فانتزی برای نرم افزار آموزشی استفاده نشود.
2- عکس : مولتی مدیا کلیه پسوندها را پشتیبانی می کند.(bmp-gif-tif-jpeg-png)
اسکن تصاویر
CDعکس
اینترنت
3-صوت: مالتی مدیا فقط از waveپشتیبانی می کند.
(با استفاده از jet audio تبدیل به wave)
ضبط
CD
اینترنت
4-فیلم: ضبط محیط کار برای آموزش نرم افزارSnag It و Adobe captivate
(مالتی مدیا همه پسوندهای avi,mpeg,mp4,dat را می پذیرد)

5-انیمیشن
برداری با پسوند swf) flash)
پیکسلی با پسوند gif) photoshop)
6-صفحات وب
با پسوند html یا htm
با استفاده از Frontpage
7-تعامل با کاربر
با استفاده از دکمه ها یا آزمون

استانداردها درسيستم آموزش الکترونيکي

دلایل شکل گیری مبحث استاندارد

امروزه اينترنت به سادگي در دسترس است و از اين رو محيط مناسبي براي پياده سازي آموزش هاي مجازي وتوزيع يافته است در نتيجه موسسات زيادي در بخش خصوصي ودولتي از اين فناوري جهت آموزش موثر ومفيد استفاده مي كنند. اين افزايش موجب شده تا برای هماهنگی امورمبحث استاندارد سا‍‍‍‍‍زي آن نيزشكل گيرد.
استاندارد سازي در فناوري يادگيري امكان استفاده مجدد و بهره گيري از مواد آموزشي در نرم افزارهاي نا همساز را فراهم مي سازد .
اين استاندارد سازي در واقع رسيدن به اجماع در زمينه :
الف) سازمان دهي دروس وساختار درس
ب) ابر داده آموزشي (قالب اطلاعاتي بزرگی است كه در مورد مجموعه اي از داده ها ومطالب بحث مي كند )
ج) ارزيابي آزمون ورتبه بندي
تجهيزات وقالب ها وجنبه هاي پايين

استاندارد سازي يعني مشخص كردن قواعد معنايي ومشخصات وطول هر قطعه آن بدون رعايت اينگونه استاندارد ها ، ‌اولا كيفيت و كارايي در سطح مطلوب نخواهد بود و ثانيا جابجايي دوره هاي آموزشي تدوين شده از يك سيستم به سيستم ديگر ، ناممكن و يا مشكل مي شود .

سيستم های آموزش الکترونيکی

دلایل شکل گیری سیستم های آموزش الکترونیکی :
محدودیت های فیزیکی، مانند دور بودن از کلاس ، عدم امکان دسترسی همیشگی به استادان، کیفیت تفاوت ارائه دروس از سوی استادان و معلمان مختلف و ...منجر به این شدتا بسیاری از والدین ، دانش آموزان و دانشجویان با معظلی به نام مدرسه بهتر، دانشگاه بهتر، معلم بهتر و استاد بهتر مواجه باشند
کمبود منابع آموزشی، کتابخانه های سنتی و محدودیت در ارائه خدمات حضوری باعث شد در دهه 60 و 70 میلادی ایده آموزش از راه دور یا Distance Learning شکل بگیرد.

آموزش مکاتبه ای ، آموزش مبتنی بر تلویزیون ورایانه ، استفاده از فیلمهای ویدئویی آموزشی  ، اینترنت و ... به وجود آمدند  تا همه فراگیران به سادگی وبا سرعت بیشتر و محدودیت کمتر به اطلاعات آموزشی جدید دست پیدا کنند .

بطور کلی سیستم های اموزشی به دو دسته اصلی تقسیم می شوند :
1- سیستم اموزشی همزمان
2 - سیستم اموزشی غیر همزمان

سیستم آموزشی غیرهمزمان:
تصاویر ویدئویی
ویدئو کنفرانس
تلویزیون
CD های اموزشی
کتاب های الکترونیکی
سایت های اینترنتی offline

سیستم های آموزش همزمان:
شبکه online
اینترنت
ترمینال
موبایل

مقایسه سیستم های همزمان و غیر همزمان:
مطالعات محققان و موسسات معتبر فعال در حوزه پژوهش های تربيتی و آموزشی نشان داده است با توجه به این که در روش آموزش همزمان استاد با استفاده از سایر وسایل کمک آموزشی به انتقال مطالب به شاگردان می پردازد در نتيجه :
اين روش 90 بار سريعتر از روش بهره گيری غير همزمان توانسته است مطالب را به فراگيران منتقل سازد.

د ر مدارس کشورهای پیشرفته و سازمان هایی که آموزش به عنوان یکی از مهمترین ارکان فعالیت آنهاست سیستم های آموزش الکترونیکی مورد استفاده قرار می گیرند . در حال حاضر نیز در کشور ما نسخه هایی از این گونه سیستم ها به کار می روند که تعدادی از آنها بومی شده اند هرچند اصل سیستم به طور کلی از خارج از کشورتهیه شده است اما قابلیت پشتیبانی زبان فارسی را دارند .
در این سیستم ها مجموعه ای از فرآیندهای آموزشی میان فراگیرنده (دانش آموز) و سیستم آموزشی ، استاد و سیستم آموزش و بخشهای مختلف مدیریت (ازکارمندان تا مدیران ارشد سیستم ) با سیستم به صورت الکترونیکی آماده شده است.

امکانات سیستم های آموزش همزمان:
مدیریت درسها
امکان گزارشگیری از فعالیت های کاربران سیستم (که معلمان ودانش آموزان از این دسته هستند)
استفاده از محتوای آموزش در فرمهای مختلف (نظیر متون آموزشی مانند فایلهای PDF یا Html یا فایلهای صوتی، تصاویر و فیلمهای ویدئویی)
امکان ارتباط همزمان (Online) با استادان در ساعتهای مشخص
قابلیت استفاده از محیطهای مشارکت (Colaboration) میان فراگیران مانند انجمن های الکترونیکی (Froum)
گفتگوی الکترونیکی  (Chat )
ارسال مطالب از طریق پست الکترونیکی (MailingList)